Bu lông sau khi tháo khỏi mối ghép chưa chắc đã phải bỏ đi ngay. Tuy nhiên, bu lông đã tháo có thể xuất hiện biến dạng ren, ăn mòn hoặc thay đổi khả năng chịu tải sau quá trình làm việc. Vậy khi nào có thể dùng lại và trường hợp nào bắt buộc thay mới? Bài viết dưới đây giúp bạn kiểm tra và lựa chọn đúng trước khi lắp lại.
Bu lông là gì?
Bu lông là chi tiết có thân trụ và phần ren, thường kết hợp với đai ốc để tạo lực kẹp. Khi siết, lực kéo trong thân bu lông tạo áp lực giữ các chi tiết liên kết với nhau. Khả năng làm việc của mối ghép phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó có đường kính, chiều dài, vật liệu, cấp bền, tình trạng ren và lực siết.
Vì vậy, một chiếc bu lông đã tháo không nên được đánh giá chỉ bằng vẻ ngoài. Cần kiểm tra cả ren, thân bu lông và điều kiện làm việc trước đó.
Bảo quản bu lông đúng cách như thế nào?
Bảo quản đúng giúp hạn chế ăn mòn và giữ nguyên tình trạng ren trong thời gian lưu kho. Điều này đặc biệt quan trọng với bu lông đã tháo nhưng dự kiến kiểm tra để sử dụng lại.
Lựa chọn vật liệu
Vật liệu cần được chọn theo môi trường và yêu cầu chịu lực của mối ghép. Bu lông thép thường phù hợp với nhiều kết cấu cơ khí và có nhiều cấp bền khác nhau. Bu lông inox có khả năng chống ăn mòn tốt hơn trong nhiều môi trường.
Không nên thay thế tùy tiện một loại vật liệu bằng loại khác. Sự khác biệt về độ bền, độ cứng và điều kiện làm việc có thể làm thay đổi khả năng chịu tải của mối ghép.
Lớp phủ bề mặt cũng cần được giữ nguyên. Không nên sử dụng chi tiết đã bong tróc lớp phủ nghiêm trọng hoặc xuất hiện ăn mòn sâu.
Điều kiện bảo quản
Kho chứa nên khô ráo, tránh nước đọng và hơi ẩm kéo dài. Bu lông cũng cần được phân loại theo kích thước, vật liệu và cấp bền. Cách sắp xếp này giúp tránh lấy nhầm thông số khi lắp ráp. Nó cũng hạn chế tình trạng các chi tiết va đập mạnh gây hư ren hoặc biến dạng. Không nên để bu lông trực tiếp trên nền kho. Bao bì kín hoặc thùng chứa phù hợp sẽ giúp giảm tiếp xúc với bụi, hơi ẩm và hóa chất.
Biện pháp bảo quản
Với bu lông bằng thép cần lưu kho lâu, có thể sử dụng biện pháp chống gỉ phù hợp. Tuy nhiên, lớp dầu hoặc chất bảo quản cần được làm sạch theo yêu cầu trước khi lắp.
Việc kiểm tra định kỳ cũng rất cần thiết. Người quản lý kho nên phát hiện sớm các dấu hiệu như gỉ, rỗ bề mặt, ren biến dạng hoặc mất lớp phủ.
Với bu lông đã tháo, nên tách riêng khỏi hàng mới. Cách này giúp người lắp ráp nhận biết tình trạng chi tiết trước khi đưa vào mối ghép.
Có nên dùng lại bu lông đã tháo không?
Câu trả lời là có thể trong một số trường hợp, nhưng không nên mặc định mọi bu lông đều dùng lại được.
Với bu lông thông thường, có thể cân nhắc tái sử dụng nếu chi tiết chưa biến dạng và không có dấu hiệu hư hỏng. Ren phải còn nguyên biên dạng và không bị trờn, dập hoặc ăn mòn sâu.
Trước khi lắp lại, hãy kiểm tra các điểm sau:
- Ren ngoài không bị dập, mòn hoặc biến dạng.
- Thân bu lông không cong hoặc có vết nứt.
- Đầu bu lông không bị biến dạng do dụng cụ siết.
- Bề mặt không có rỗ sâu do ăn mòn.
- Bu lông vẫn đúng đường kính, chiều dài và cấp bền yêu cầu.
- Đai ốc đi kèm cũng phải còn tốt và đúng loại ren.
Trường hợp không nên tái sử dụng
Đầu tiên là bu lông có dấu hiệu biến dạng vĩnh viễn. Thân bị kéo dài bất thường hoặc ren bị biến dạng cho thấy chi tiết đã chịu tải đáng kể.
Tiếp theo là bu lông bị ăn mòn sâu, có vết nứt hoặc hư hỏng cơ học. Những dấu hiệu này khó đánh giá chính xác chỉ bằng mắt thường.
Đặc biệt, cần thận trọng với các bu lông được thiết kế cho mối ghép có yêu cầu siết theo quy trình riêng. Một số loại có thể không phù hợp để tái sử dụng sau khi đã chịu tải.
Ví dụ, bu lông đã tháo trong các mối ghép quan trọng cần được xử lý theo tiêu chuẩn, hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc hồ sơ kỹ thuật. Không nên áp dụng một quy tắc tái sử dụng cho mọi loại bu lông.
Kiểm tra trước khi lắp lại
Sau khi tháo, hãy làm sạch ren rồi kiểm tra bằng mắt và đối chiếu thông số. Nếu có dụng cụ đo phù hợp, có thể kiểm tra đường kính và chiều dài để phát hiện thay đổi bất thường. Tiếp đó, thử lắp đai ốc bằng tay trên phần ren sạch. Đai ốc phải vào ren đúng hướng và di chuyển đều.
Nếu đai ốc bị kẹt ngay từ đầu, không nên dùng cờ lê để ép ren vào nhau. Có thể xảy ra tình trạng sai bước ren, ren bị hỏng hoặc chi tiết không tương thích.
Khi mối ghép yêu cầu lực siết cụ thể, cần sử dụng đúng phương pháp và giá trị lực theo tài liệu kỹ thuật. Không nên lấy kinh nghiệm từ một loại bu lông để áp dụng cho loại khác.
Khi nào nên thay bu lông mới?
Trong thực tế, thay mới thường là lựa chọn hợp lý khi chi phí kiểm tra cao hơn giá trị của chi tiết hoặc khi mối ghép có yêu cầu an toàn cao. Bu lông nên được thay nếu có vết nứt, ren hỏng, ăn mòn sâu hoặc biến dạng rõ ràng. Với các mối ghép quan trọng, cần ưu tiên đúng quy định của thiết kế và nhà sản xuất. Đặc biệt, nếu không xác định được nguồn gốc, vật liệu hoặc cấp bền của chi tiết cũ, không nên sử dụng lại cho vị trí yêu cầu khả năng chịu lực xác định.
Bu lông đã tháo không phải lúc nào cũng phải bỏ đi. Tuy nhiên, chỉ nên dùng lại khi ren, thân, đầu bu lông và bề mặt vẫn đạt yêu cầu của mối ghép. Với chi tiết bị nứt, biến dạng, ăn mòn sâu hoặc không xác định được thông số, thay mới là lựa chọn phù hợp hơn.
